|
Gdańsk 5 listopada 2007 r.
Sprawozdanie
konsultanta krajowego w dziedzinie medycyny
paliatywnej
za 2007 r.
1. Ogólna ocena
stanu opieki paliatywnej w kraju
Przy określaniu stanu opieki paliatywnej
przyjęto, że o jej stanie świadczą jednostki opieki zdrowotnej takie jak
poradnie, szpitale czy hospicja oraz praktyki prywatne, które udzielają
świadczeń opłacanych ze środków publicznych przez Narodowy Fundusz
Zdrowia.
Tabela 1
Jednostki opieki paliatywnej
udzielające świadczeń
opłacanych ze środków publicznych
przez NFZ
Jednocześnie w prowadzonym przez
Ministerstwo Zdrowia Rejestrze Zakładów Opieki Zdrowotnej (zob. tabela
2) wykazywane są zupełnie inne dane. Jest to tym bardziej
zastanawiające, że umieszczenie komórki organizacyjnej w prowadzonym w
oparciu o Ustawę o zakładach opieki zdrowotnej Rejestr świadczy o
podjęciu przez tą komórkę działalności, za Kierownik zgłaszającego
zakładu za każdorazowe zgłaszanie zmian, podjęciu i zaprzestaniu
działalności. Należy przy tym pamiętać, że umieszczenie wpisu w
Rejestrze opiera się na stwierdzeniu, że:
-
wykonywanie świadczeń na założonym przez
ustawodawcę poziomie jakościowym, czyli że:
-
komórka kierowana jest przez osobę
posiadającą wymagane uprawnienia,
-
personel medyczny udzielający świadczeń
posiada odpowiednie uprawnienia i umiejętności,
-
świadczenia udzielane są w
pomieszczeniach i przy użyciu sprzętu odpowiadającego odpowiednim
wymogom,
-
używane środki farmaceutyczne są
dopuszczone do stosowania w Polsce oraz, że działalność
zarejestrowanej komórki jest przez nią podjęta.
Tabela 2
Zakłady, w których zarejestrowano komórki
opieki paliatywnej
(wg. Stanu na dzień 17.09.07)
Z uwagi na ciągłe zmiany w warunkach
wykonywania świadczeń – jedynie dane podane w Rejestrze pozwalają na
prześledzenie zmian w czasie.
Tabela 3
Dynamika zmian ilościowych wybranych
komórek opieki paliatywnej
w latach 2003-2007
W tabeli udokumentowano stały wzrost
ilościowy zarejestrowanych jednostek opieki paliatywnej oraz stały
wzrost ilości łóżek w skali kraju i w większości województw. Kolorem
oznaczono dane świadczące o zmniejszeniu ilości zakładów i zmniejszeniu
ilości łóżek w woj. kujawsko-pomorskim, mazowieckim, podlaskim i
świętokrzyskim oraz o trwającym już drugi rok regresie w woj. lubuskim i
częściowo podlaskim.
Z posiadanych danych wynika, że w
niektórych województwach istnieją zakłady, w których:
-
występują komórki udzielające świadczeń
wyłącznie dzieciom (woj. dolno-śląskie, lubelskie, łódzkie,
małopolskie, mazowieckie, opolskie) oraz
-
występują zakłady udzielające świadczeń
zarówno dorosłym jak i dzieciom (woj. kujawsko-pomorskie, lubelskie,
łódzkie, małopolskie, mazowieckie, podkarpackie, podlaskie, pomorskie,
śląskie, świętokrzyskie, warmińsko-mazurskie, wielkopolskie i
zachodniopomorskie)
Z analizy danych szczegółowych wynika, że
w wielu zakładach wykazywana jest więcej niż jedna komórka organizacyjna
danego rodzaju.
2. Rozmieszczenie komórek organizacyjnych opieki paliatywnej w powiatach
Zasygnalizowane powyżej nierównomierności
w rozmieszczeniu jednostek opieki paliatywnej zilustrowano w oparciu o
przeprowadzoną w roku ubiegłym analizę dostępności do świadczeń w
poszczególnych powiatach (zob. tabela 4). Z zestawienia wynika:
-
dramatycznie niska ilość łóżek w
paliatywnej opiece stacjonarnej w woj. zachodniopomorskim (1,18 Ł /
100 tys. mk), oraz niezadowalająca ilość łóżek w woj. śląskim (2,26),
świętokrzyskim (3,01), łódzkim (3,94) i lubuskim (4,26),
-
podobnie niewystarczająca jest
dostępność paliatywnej opieki domowej w woj. małopolskim (zespoły
wykazywane są w 35% powiatów), zachodniopomorskim (36%) oraz
dolnośląskim i podlaskim (po 39%),
-
ograniczona jest również dostępność
poradni medycyny paliatywnej w woj. podlaskim (poradnie zarejestrowano
w 17% powiatów), kujawsko-pomorskim (21%), podkarpackim (23%) i
mazowieckim (26%).
-
w większości województw nie wykazano
rejestracji dziennych ośrodków opieki paliatywnej (dolnośląskie,
lubelskie, łódzkie, mazowieckie, opolskie, podkarpackie, podlaskie,
świętokrzyskie i zachodniopomorskie (0%), a wykazana ilość ośrodków
(10 w województwie) należy uznać za niewystarczającą.
Tabela 4
Przeprowadzona w roku bieżącym wyrywkowa
analiza analogicznych danych upoważnia do powtórzenia wniosków
sformułowanych w ubiegłym roku.
3. Opieka stacjonarna i struktura właścicielska jednostek opieki
paliatywnej.
Z przytoczonych w ub. roku danych wynika,
że:
-
średnia ilość łóżek, przypadająca na 100
tys. mieszkańców przekracza zalecaną wartość 5, przy czym:
-
większą niż zalecana ilość łóżek
opieki paliatywnej zarejestrowano w woj. pomorskim (9,9),
wielkopolskim (8,9), kujawsko-pomorskim (8,6), opol-skim i
warmińsko-mazurskim (po 8,3), mazowieckim (7,9), dolnośląskim (7,4),
małopolskim i podkarpackim (po 6,4), lubelskim (5,6).
-
ilość łóżek w woj. zachodniopomorskim
(1,18) należy uznać za drama-tycznie niską, a w śląskim (2,26),
świętokrzyskim (3,01) i łódzkim (3,94) ilość łóżek należy uznać za
niewystarczającą.
-
w woj. świętokrzyskim wszystkie, a w
podkarpackim (90,7%) i łódzkim (84,47%), zdecydowana większość
znajduje się placówkach publicznych
-
w woj. zachodniopomorskim niemal
wszystkie (90,00%), a w lubuskim (62,79%) i pomorskim (62,67%)
zdecydowana większość znajduje się w placówkach niepublicznych
-
dwie trzecie ogólnej ilości zakładów w
których zarejestrowano jakiekolwiek komórki opieki paliatywnej to
placówki niepubliczne, z czego:
-
niemal wszystkie zarejestrowane w woj.
śląskim (80%)
-
zdecydowana większość w woj. łódzkim i
świętokrzyskim (po 75%), mazowieckim (73% i opolskim (71%)
-
w woj. lubuskim większość zakładów to
jednostki publiczne (47%)
Tabela 5
Z formalnego punktu widzenia uznanie przez
organ rejestrowy „specjalizowania się w medycynie paliatywnej” bez
równoczesnego stwierdzenia istnienia w jakichkolwiek komórek
organizacyjnych opieki paliatywnej może świadczyć o udzielaniu świadczeń
specjalistycznej opieki paliatywnej przez osoby nie posiadające
odpowiedniego przygotowania zawodowego.
Nieprawidłowość powyższa wymaga
wyjaśnienia z organem rejestrowym zwłaszcza, że przekroczenie to
stanowi:
4. Liczba
aktualnie zatrudnionych specjalistów.
Tabela 6
Na podstawie rozeznania własnego,
potwierdzonej informacjami z niektórych województw można stwierdzić, że
z uwagi na niewystarczającą ilości specjalistów medycyny paliatywnej, za
istotne należy uznać:
-
wprowadzenie standardów określających
wymogi kwalifikacyjne,
-
doprowadzenie do aktywnej promocji
uzyskiwania specjalizacji oraz
-
zasadę uznawania specjalistycznego
przeszkolenia lekarzy i pielęgniarek przez terytorialnie właściwych
Konsultantów Wojewódzkich.
Wydaje się celowym wprowadzenie do zakresu
uprawnień Konsultantów możliwość przeprowadzania kontroli sposobu
uznawania uprawnień do wykonywania świadczeń przy zawieraniu kontraktów
przez Narodowy Fundusz Zdrowia.
5. Ocena dostępności świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków
publicznych
W dokumentach finansowych Narodowego
Funduszu Zdrowia nie istnieje wydzielona pozycja obrazująca finansowanie
opieki paliatywnej. Przeprowadzona analiza wykazała, że zarówno:
-
procent udziału kwoty przeznaczanej
przez poszczególne oddziały Funduszu na opiekę paliatywną w środkach
przeznaczanych przez te oddziały na opiekę długoterminową
-
procent udziału kwoty przeznaczanej na
opiekę długoterminową w sumie środków przeznaczanej przez te oddziały
na opłacenie ogółu świadczeń
co pozwala na uzasadnione sformułowanie
wniosku, że dostępność świadczeń opłacanych ze środków publicznych jest
w poszczególnych województwach niejednakowa. Dla zobrazowania tych
różnic podzielono się zestawieniem obejmującym kwoty relatywnie
przypadające na mieszkańców poszczególnych województw – w poszczególnych
latach.
Tabela 7
Kwoty przypadające na opłacenie
świadczeń opieki paliatywnej
w województwach
6. Prognoza
zapotrzebowania na opiekę paliatywną.
-
Wzrost liczby łóżek (do planowanej ok.
6-7/100 tys. mieszkańców w województwie)
-
ok. 30 łóżek w woj. dolnośląskim
-
ok. 10 łóżek w woj. kujawsko-pomorskim
-
ok. 10 w lubelskim
-
ok. 30 w lubuskim
-
ok. 60 w łódzkim o ok. 15 w podlaskim
-
ok. 130 w śląskim
-
ok. 40 w świętokrzyskim o ok. 60 w
zachodniopomorskim
(łącznie ok. 400 łóżek)
-
Zwiększenie liczby zespołów opieki domowej
(do wzorca 1 zespół w powiecie) szcze-gólnie w województwach:
-
małopolskim
-
zachodniopomorskim
-
dolnośląskim
-
podlaskim
Łącznie powinno w Polsce powstać ok. 200
zespołów opieki domowej
-
Zwiększenie sieci poradni medycyny
paliatywnej zwłaszcza w województwie kujawsko-pomorskim, podlaskim,
podkarpackim i mazowieckim.
-
Wzrost liczby dziennych ośrodków opieki
paliatywnej przy większych hospicjach sta-cjonarnych, w miastach – a
zwłaszcza organizacje takich ośrodków w województwach, dolnośląskim,
lubelskim, łódzkim, mazowieckim, opolskim, podkarpackim, podlaskim,
świętokrzyskim i zachodniopomorskim.
-
Organizacja przy większych ośrodkach
onkologicznych, a także przy szpitalach ogólnych w miastach
wojewódzkich, zespołów wspierających, świadczących usługi wszystkim
pacjentom potrzebującym konsultacji i opieki paliatywnej na wszystkich
oddziałach.
7.
Opinia na temat zabezpieczenia w kadrę specjalistyczną.
W kraju potrzeba ok. 1200 specjalistów
lekarzy w dziedzinie medycyny paliatywnej i ok. 1500 specjalistek
pielęgniarek z opieki paliatywnej.
W chwili obecnej mamy 98 lekarzy
specjalistów w dziedzinie medycyny paliatywnej. Będzie brakowało ok.
1000 lekarzy specjalistów i ok. 1500 pielęgniarek specjalistek z opieki
paliatywnej.
8. Opinia o
realizacji programu specjalizacji.
Program specjalizacji z medycyny
paliatywnej jest realizowany zgodnie z założeniami. Osoby specjalizujące
się uczestniczą w kursach specjalizacyjnych organizowanych w wielu
ośrodkach w Polsce i odbywają staże przewidziane programem.
Wydaje się, że dotychczasowy system
organizacji ogólnopolskich kursów w kilku ośrodkach w Polsce
(Bydgoszczy, Gdańsku, Katowicach, Poznaniu, Warszawie, Łodzi, Wrocławiu)
funkcjonuje dobrze i należy go utrzymać.
9. Opinie dotyczące przeprowadzenia ostatniego egzaminu specjalizacyjnego.
Ostatni egzamin odbył się 17.04.2007 r. w
Centrum Egzaminów Medycznych w Łodzi. Był to egzamin testowy – wzięło w
nim udział 13 lekarzy, wszyscy zdali z wynikiem pomyślnym a następnie
zaliczyli egzamin ustny i praktyczny, co świadczy o dobrym przygotowaniu
przyszłych specjalistów.
10. Warunki rozwoju opieki paliatywnej w przyszłości (Uwagi ogólne)
Konieczne jest:
-
stopniowe wyrównywanie nakładów
przeznaczanych na opłacenie świadczeń opieki paliatywnej w
poszczególnych województwach (w przeliczeniu na mieszkańca) i
wyrównywanie cen jednostkowych porównywalnych świadczeń
-
stopniowe wyrównywanie struktury tych
nakładów (udziału poszczególnych rodzajów świadczeń w kwocie
przeznaczonej na opłacenie opieki paliatywnej)
-
stopniowe zwiększanie liczby zespołów
opieki domowej w:
-
stopniowe tworzenie zespołów opieki
dziennej oraz zespołów wsparcia, przy czym konieczne jest
uwzględnienie dodatkowych środków na te świadczenia
-
wprowadzenie standardów w opiece
paliatywnej
-
określenie czasu (vacatio legis), jaki
jest potrzebny dla uzyskania takiej liczby specjalistów pracujących w
jednostkach opieki paliatywnej, by można było wprowadzić w życie
postanowienia standardów co do kwalifikacji kierowników poszczególnych
komórek organizacyjnych (dziś jest ich blisko tysiąc)
-
formalne upoważnienie Konsultantów
Wojewódzkich do uznawania kwalifikacji kierowników jednostek opieki
paliatywnej i personelu wykonującego świadczenia
-
rozszerzenie zakresu szkoleń i
permanentnego doszkalania personelu jednostek opieki paliatywnej,
pełne ujednolicenie programów w zakresie medycyny paliatywnej w
uczelniach medycznych
-
upoważnienie Konsultantów Wojewódzkich
do wydawania wiążących opinii ws. rejestracji jednostek opieki
paliatywnej, przy czym, o ile to konieczne z uwagi na dwuinstancyjność
decyzji administracyjnych – w przypadku odmowy rejestracji komórki OP
zakład miałby prawo odwoływania się do Konsultanta Krajowego.
-
wyłączenie pomieszczeń zespołu opieki
domowej ze stosowaniem wymogów sanitarnych dla zakładów opieki
zdrowotnej. Konieczne jest także opracowanie perspektywicznego planu
rozwoju opieki paliatywnej na najbliższe lata.
prof. dr hab. Krystyna de Walden – Gałuszko
Krajowy konsultant w dziedzinie medycyny
paliatywnej
|