Robocza wersja raportu

dokumentujący realizację zadań i uprawnień 1

Konsultanta Krajowego w dziedzinie medycyny paliatywnej

w roku 2005  

 

Spis treści:

1. ogólna ocena sytuacji opieki paliatywnej w kraju

2. dostępność do świadczeń opieki paliatywnej

3. kontrola wyposażenia jednostek opieki paliatywnej

4. kontrola realizacji kształcenia i doskonalenia zawodowego

5. informowanie organów administracji, podmiotów tworzących zakłady opieki i oddziałów Funduszu Zdrowia

6. liczba osób realizujących specjalizację z medycyny paliatywnej

7. sporządzanie opinii o potrzebach kadrowych

8. Opinia o realizacji programu specjalizacji

9. zabezpieczenie i prognoza zapotrzebowania na kursy niezbędne do realizacji specjalizacji z medycyny paliatywnej

10. sporządzanie opinii dotyczącej doskonalenia zawodowego

11. opiniowanie projektów aktów prawnych

12. wydawanie opinii o stosowanym postępowaniu diagnostycznym, leczniczym i pielęgnacyjnym

13. opiniowanie wniosków o skierowanie pacjenta do przeprowadzenia leczenia lub badań diagnostycznych za granicą

14. Inne dane wynikające z realizacji zadań Konsultanta Krajowego

15. Uwagi końcowe

16. Wnioski

1. Ogólna ocena sytuacji opieki paliatywnej w kraju

Medycyna paliatywna rozwija się w Polsce nadal dynamicznie, choć występujące w latach ubiegłych dysproporcje tego rozwoju potęgują się.

 

Do niewątpliwych sukcesów należy zaliczyć:

  • niemal powszechną akceptację społeczną znaczenia opieki paliatywnej,

  • wprowadzanie zadań medycyny paliatywnej do Narodowego Programu Zdrowia na lata 2004 - 2013,

  • wprowadzenie zadań medycyny paliatywnej do Narodowego Programu Walki z Rakiem

  • ujednolicenie programów edukacyjnych i wprowadzenie zajęć z medycyny paliatywnej do programu większości Uczelni Medycznych

  • uporządkowanie legislacyjne zasad leczenia przeciwbólowego i

  • stały wzrost liczby jednostek opieki paliatywnej i hospicyjnej

  • mimo znacznego ograniczenia nakładów na przełomie roku 2002 na 2003 - wzrost nakładów przeznaczanych na opłacanie świadczeń ze środków publicznych

Nie można przy tym zapominać o występujących brakach, trudnościach czy zaniedbaniach, takich jak:

  • znaczne zróżnicowanie wysokości nakładów przeznaczanych na opłacenie świadczeń opieki paliatywnej przez poszczególne oddziały NFZ (od 1,33 zł/mk w zachodniopomorskim do 5,62 zł/mk w warmińsko-mazurskim).

  • znaczne zróżnicowanie struktury nakładów na poszczególne rodzaje świadczeń w poszczególnych województwach (od 68% nakładów przeznaczanych na świadczenia opieki domowej w lubuskim do 3,6% w podkarpackim oraz od niecałych 30% przeznaczanych na świadczenia stacjonarne w lubuskim i świętokrzyskim do 95,8% w podkarpackim)

  • szkodliwe zdeformowanie programu rozwoju opieki paliatywnej w Narodowym Programie Walki z Rakiem w drodze tworzenia oddziałów medycyny paliatywnej w istniejących placówkach onkologicznych z przeznaczeniem do prowadzenia terapii paliatywnej chorych onkologicznych

  • pozostawienie medycyny paliatywnej 2, szczegółowej specjalności medycznej 3, w ramach pielęgnacyjnych i opiekuńczych świadczeń opieki długoterminowej zarówno w Ustawie o świadczeniach zdrowotnych finansowanych ze środków publicznych 4 jaki i w prze-pisach wewnętrznych Narodowego Funduszu Zdrowia.

  • pozostawienie bez odpowiedzi projektu standardów dla medycyny paliatywnej, złożonych w Ministerstwie Zdrowia kilkanaście miesięcy temu

  • rozpisanie przez MZ konkursu ofert na Program rozwoju opieki paliatywnej w ramach Narodowego programu zwalczania chorób nowotworowych bez porozumienia z Konsultantem Krajowym i ogłoszenie go z warunkami nieuzgodnionymi z Konsultantem Krajo-wym.

  • niepodjęcie działań pozwalających na opracowanie scenariusza wprowadzania zaleceń Rekomendacji Rec(2003)24 5, niepodjęcie prac zmierzających do opracowania Narodowego Rozwoju Programu Opieki Paliatywnej 6 7

  • pominięcie opieki paliatywnej wśród 19 celów operacyjnych wstępnego, ramowego projektu Narodowego Programu Zdrowia na lata 2006-2015 8. Projekt ogranicza się do sformułowania celu strategicznego i celów operacyjnych wraz z uzasadnieniem ich wyboru.

  • pomijanie opinii Konsultantów Wojewódzkich przy rejestrowaniu jednostek opieki paliatywnej, niewystarczające wykorzystanie wiedzy konsultantów przy sporządzaniu opracowań planistycznych przez Urzędy Marszałkowskie i opiniowaniu dokumentów mających związek dostępność dziedziną medycyny paliatywnej przez Wojewodów

2. Dostępność do świadczeń opieki paliatywnej 9:

Mimo braku porównywalnych danych obserwowany jest dalszy, wyraźny wzrost ilości jednostek opieki paliatywnej, począwszy od 83 w r. 1991, przez 190 w 1992, 260 w 2001 i 270 w 2002 10 273 11 do 418 styczniu 2004, przez 492 w październiku 2004 do 482 w listopadzie 2005 12.

 

Ocena dostępności do świadczeń zależy nie tylko od liczby i lokalizacji jednostek opieki paliatywnej i hospicyjnej (oph) oraz ale także od sposobu zawierania kontraktów na świadczenia opieki paliatywnej opłacanych ze środków publicznych przez oddziały Narodowego Funduszu Zdrowia.

 

a) rozmieszczenie zarejestrowanych jednostek opieki paliatywnej

W analizie rozmieszczenia jednostek opieki paliatywnej w analizie szczegółowej oparto się na danych zamieszczonych w Rejestrze Zakładów Opieki Zdrowotnej dostępnych na stronie internetowej Ministerstwa Zdrowia.

Rys. 1

Rozmieszczenie jednostek opieki paliatywnej w województwach 13

 

Przeprowadzane przez Konsultanta Krajowego i Konsultantów Wojewódzkich kontrole wykazały, że zarejestrowane oddziału opieki paliatywnej sygnalizowanych hospicja stacjonarne nie zawsze odpowiadają wymogom określonym w projekcie standardu tak pod względem kwalifikacji personelu jak i warunków lokalowych. Występuje to zwłaszcza w województwach, w których należy zauważyć zbyt duże ilości łóżek opieki paliatywnej (dolnośląskie, kujawsko-pomorskie, mazowieckie, opolskie, warmińsko-mazurskie i wielkopolskie), a przede wszystkim w podkarpackim i pomorskim. Niepokojąca jest również daleko niewystarczająca ilość łóżek wykazywanych w województwie łódzkim i śląskim.

Rozszerzone znowelizowanym Rozporządzeniem MZ 14 kody resortowe pozwalają nie tylko na przeprowadzenie analizy rozmieszczenia jednostek opieki paliatywnej z uwzględnieniem specjalności występujących w jednostce komórek organizacyjnych 15, ale także dziedzin medycznych 16 17.

Wiąże się to jednak z powiększeniem sygnalizowanych w ubiegłym roku niekonsekwencji w sposobie kodowania komórek w Rejestrze, wynikających z faktu nadawania kodów resortowych przeznaczonych dla komórek opieki paliatywnej innym jednostkom, przez znaczną dowolność przy określaniu dziedziny medycyny w profilach komórek. Skalę tej dowolności i wynikających z niej przekłamań, zwłaszcza przy wykazywaniu ilości specjalistycznych łóżek opieki paliatywnej przedstawiono poniżej:

Rys. 2

Organizacja i potencjał jednostek opieki paliatywnej

 

Z zestawienia wynika, że ponad 100 zakładów, w których nie ma zarejestrowanych żadnych komórek opieki paliatywnej wykazano, że prowadzą działalność w dziedzinie medycyny paliatywnej.

b) terytorialne rozmieszczenie świadczeń opłacanych ze środków publicznych przez NFZ.

Korespondencja otrzymana z oddziałów Funduszu 18 oraz uzupełniające dane zamieszczane okresowo na stronach internetowych tych oddziałów pozwoliły na opracowanie analiz ukazujących dynamikę nakładów przeznaczanych w kolejnych latach, dysproporcje w alokacji środków przeznaczanych opłacenie poszczególnych świadczeń opieki paliatywnej.

Rys. 3

 

Wynikające z zestawienia dysproporcje wynikają po części z niewystarczającej ilości środków przeznaczanych na świadczenia opieki paliatywnej ogółem w województwach: dolnośląskim, lubelskim, lubuskim, małopolskim, podkarpackim, podlaskim, śląskim a zwłaszcza w opolskim, świętokrzyskim i zachodniopomorskim, a po części ze zbyt dużej części nakładów przekazywanych na świadczenia stacjonarne w województwach lubelskim, małopolskim, opolskim a zwłaszcza w podkarpackim.

Rys. 5

Świadczenia opieki domowej w % Świadczenia stacjonarne w %

 

Niezależnie od powyższego ceny jednostkowe świadczeń wykazują znaczne różnice nie tylko między województwami, ale również w ramach poszczególnych województwach. I tak 19:

  • za poradę w poradni opieki paliatywnej Fundusz płacił od 18,00 (dolnośląskie, śląskie, zachodniopomorskie) do 28,50 (śląskie i wielkopolskie) przy czym zróżnicowane ceny jednostkowe wykazywały oddziały pomorski, śląski i zachodniopomorski

  • za osobodzień zespołu opieki domowej odpowiednio od 21,00 (mazowieckie) do 38,00 (wielkopolskie), przy czym zróżnicowane stawki wykazywały oddziały mazowiecki, podlaski i warmińsko-mazurski

  • za osobodzień zespołu opieki domowej dla dzieci od 27,00 (podlaskie) do 64,00 (dolnośląskie), a zróżnicowane stawki występowały w mazowieckim

  • za osobodzień w oddziale opieki paliatywnej od 95,00 (podlaskie) do 142,50 (wielkopolskie), a zróżnicowane stawki w kujawsko-pomorskim, małopolskim, mazowieckim, opolskim, śląskim i warmińsko-pomorskim

  • za osobodzień w hospicjum stacjonarnym od 97,50 (zachodniopomorskie) do 142,50 (wielkopolskie) a zróżnicowane stawki w małopolskim, śląskim i warmińsko-mazurskim.

Dostępne od sierpnia br dane dot. umów zawartych przez jednostki opieki paliatywnej z Funduszem wykazują podobne różnice, ale z uwagi na kłopotliwy dostęp do danych dot. poszczególnych składników umów nie były przedmiotem analizy.

c) zapotrzebowanie na usługi w zakresie opieki paliatywnej 20 21

Dysproporcje w alokacji środków Narodowego Funduszu Zdrowia występujące między województwami oraz różnice w strukturze nakładów przeznaczanych na poszczególne rodzaje świadczeń w poszczególnych województwach praktycznie uniemożliwia sformułowanie oceny prawidłowości przeznaczania środków na świadczenia opieki paliatywnej.

 

Sytuacja ta, poza trudnością ustalenia faktycznej liczby istniejących jednostek opieki paliatywnej, komplikuje i tak trudną sytuację finansową. Świadczenia opieki paliatywnej wyceniane są przez Fundusz odmiennie od opieki długoterminowej – nie rozróżnianie tego faktu podwyższa ogólny koszt, świadczyć może o niewłaściwym sposobie gospodarowania funduszami.

 

W wyniku prac studialnych podjętych w roku 2002 22 oraz dyskusji w Zespole Ekspertów Konsultanta Krajowego uznano, że najbardziej efektywnym sposobem udzielania świadczeń opieki paliatywnych jest tworzenie zespołów paliatywnej opieki domowej, które z uwagi na racjonalny promień dojazdu do pozostającego w miejscu zamieszkania pacjenta, powinien się znajdować w każdym powiecie.

 

Przeprowadzona analiza rozmieszczenia jednostek opieki paliatywnej na podstawie danych możliwych do uzyskania za pośrednictwem strony internetowej Rejestru Zakładów Opieki Zdrowotnej, że rozmieszczone głównie w większych miastach zespoły opieki domowej są zarejestrowane:

  • w niemal połowie powiatów (46,6%),

  • obsługują niemal 2/3 ludności (58,7%),

  • ale niewiele ponad 1/3 powierzchni kraju (38,7%).

Nierównomierny rozwój oph i utrzymywanie się w wielu województwach tzw. „białych plam” tj. miejsc w których opieka ta w ogóle nie istnieje lub dostęp do niej jest bardzo ograniczony przez brak zespołów opieki domowej wymaga uwzględnienia nie tylko w planach zdrowotnych województw.

Rys. 6

Powyższe zestawienie sygnalizuje jedynie omawiany problem. Publikowana na stronach internetowych Ministerstwa Zdrowia, jak i Funduszu statystyka nie odzwierciedla problemu w pełni. W statystyce Rejestru wykazywana jest, jedynie, lokalizacja zakładów i jednostek – z praktyki wiadomo, że często w ramach tej samej jednostki rejestrowane są komórki organizacyjne zlokalizowane nie tylko w różnych lokalizacjach w granicach tej samej miejscowości, ale również w różnych miejscowościach, a nawet powiatach. W statystykach zawartych kontraktów zamieszczona jest jedynie informacja o lokalizacji … zakładu, co nie ma często żadnego związku z lokalizacją miejsca udzielania świadczeń.

d) szacunek wymaganego poziomu nakładów wymaganych dla zapewnienia opieki paliatywnej na poziomie wymaganym w Rekomendacji UE 23

Dla wyliczenia wielkości zapotrzebowania:

  • przyjęto, że w latach 2005 – 2010 należy się liczyć z przyczyn związanych z chorobami nowotworowymi 24 na poziomie rzędu:

80 – 100 tys. osób rocznie.

  • przyjęto, że 80% z tej grupy chorych powinno mieć zapewnioną opiekę paliatywną 25, czyli:

65 – 80 tys. osób rocznie

  •  przyjęto, że 1/3 z tej grupy chorych powinna mieć zapewnioną opiekę stacjonarną, w oddziałach szpitalnych, czyli:

20 – 25 tys. osób rocznie

  • a pozostała liczba osób powinna mieć zapewnioną możliwość korzystania z opieki paliatywnej w warunkach domowych

45 – 55 tys osób rocznie

 

Dla wyliczenia wymaganego poziomu środków przyjęto:

  • średni czas opieki wynosi 60 dni/chorego objętego opieką

  • odpowiednie koszty jednostkowe powinny wynosić 26:

a. osobodzień w opiece stacjonarnej 27 28:

180 zł

b. osobodzień w opiece domowej 29 30:

50 zł

c. porada 31:

25 zł

  • na podstawie powyższych założeń oszacowano:

a. szacunkowy koszt objęcia chorych opieką stacjonarną 32:

216 – 270 mln zł / rok

 

b. szacunkowy koszt objęcia opieką domową 33:

135 – 165 mln zł / rok

 

Na tej podstawie proponuje się uznać, że dla pokrycia potrzeb określonych Rekomendacją Komitetu Ministrów Rady Europy należy się liczyć z nakładami rosnącymi stopniowo do poziomu:

 

350 – 435 mln zł / rok

  • co odpowiada nakładom rzędu:

9,10 – 11,30 zł / mk / rok

  • przy aktualnym poziomie w granicach:

1,17 – 5,62 w roku 2004

3. kontrola wyposażenia jednostek opieki paliatywnej 34

Zgodnie z ustaleniami poczynionymi między Konsultantem Krajowym a konsultantami wojewódzkimi – bieżące kontrole wykonywane były na poziomie wojewódzkim. Większość organów rejestrowych nie liczy się jednak z opiniami Konsultantów Wojewódzkich zgłaszanymi w trakcie opiniowania wniosków rejestracyjnych – w niektórych województwach o opiniowanie ofert, zwłaszcza pod kątem przygotowania zawodowego pracowników, zwracają się oddziały Narodowego Funduszu Zdrowia.

 

W jedynym znanym przypadku zgłoszenia istotnych zastrzeżeń w trakcie kontroli przeprowadzonej przez Wydział Polityki Społecznej Wojewódzkiego udziałem Konsultanta Wojewódzkiego – organ rejestrowy odmówił wykreślenia z Rejestru oddziału nie odpowiadającego standardom.

4. kontrola realizacji kształcenia i doskonalenia zawodowego 35

Programy szkoleń w zakresie opieki paliatywnej były opiniowane przez Konsultanta Krajowego i konsultantów wojewódzkich, a w piśmie skierowanym do Akademii Walki z R@kiem w Toruniu z dnia 10 października br Konsultant Krajowy zwrócił uwagę, że programy szkoleń po-dyplomowych osób podejmujących się wykonywania świadczeń w zakresie specjalistycznej opieki paliatywnej winny być opiniowane przez Konsultanta Krajowego w dziedzinie medycyny paliatywnej, a sposób „realizacji kształcenia i doskonalenia zawodowego lekarzy, pielęgniarek i położnych, farmaceutów oraz osób wykonujących inne zawody medyczne w zakresie wynikającym z określonych programów kształcenia”, podlega kontroli, odpowiednio, Konsultanta Krajowego i wojewódzkich.

5. informowanie organów administracji, podmiotów tworzących zakłady opieki i oddziałów Funduszu Zdrowia 36

W ramach prowadzenia doradztwa w zakresie realizacji zadań wynikających z Narodowego Programu Zdrowia i innych programów polityki zdrowotnej 37 oraz innych uprawnień Konsultant Krajowy prowadził korespondencję z Wojewodami, Urzędami Marszałkowskimi i oddziałami Narodowego Funduszu Zdrowia.

 

a) W piśmie do Wojewodów zwrócił się o:

  • ustalenie z Konsultantem Wojewódzkim w dziedzinie medycyny paliatywnej zasad aktualizacji danych w rejestrze zakładów opieki zdrowotnej, tak, by umieszczone tam dane opisywały rzeczywisty potencjał opieki paliatywnej w województwie.

  • wykorzystanie wiedzy specjalistów opieki paliatywnej przy tworzeniu planów zabezpieczenia potrzeb oraz innych opracowaniach pla-nistycznych,

  • wykorzystanie wiedzy Konsultanta Wojewódzkiego w dziedzinie medycyny paliatywnej przy opiniowaniu przez Wojewodę działań po-dejmowanych przez Oddział Narodowego Funduszu Zdrowia, oraz

  • zaoferował swoją pomoc przy tworzeniu zespołu powołanego do opracowania regionalnego planu rozwoju opieki paliatywnej.

W nielicznych odpowiedziach powtarzało się stanowisko, że za aktualność wpisów do Rejestru odpowiadają zakłady opieki zdrowotnej – mimo wykazania skali zjawiska polegającego na rozbieżności wykazanej w rys. 2 - praktycznie żaden z Wojewodów nie czuł się zobowiązany do:

  • przeprowadzenia kontroli lub do

  • zlecenia przeprowadzenia kontroli zgłaszanych do Rejestru komórek opieki paliatywnej,

  • stopnia przygotowania ich personelu do udzielania oferowanych świadczeń oraz ich warunków lokalowych.

W jedynym znanym przypadku zgłoszenia istotnych zastrzeżeń przez Konsultanta Wojewódzkiego – organ rejestrowy odmówił wykreślenia z Rejestru oddziału nie odpowiadającego standardom.

 

b) W piśmie do Urzędów Marszałkowskich zwrócił się o:

  • wykorzystanie wiedzy specjalistów opieki paliatywnej przy tworzeniu planów zabezpieczenia potrzeb oraz innych opracowań planistycznych,

  • wykorzystanie wiedzy Konsultanta Wojewódzkiego w dziedzinie medycyny paliatywnej przy opiniowaniu przez Urząd Marszałkowski działań podejmowanych przez Oddział Narodowego Funduszu Zdrowia,

oraz zaoferował swoją pomoc przy tworzeniu zespołu powołanego do opracowania regionalnego planu rozwoju opieki paliatywnej.

 

Na prośbę Marszałka Województwa Pomorskiego analizę pt. „Opieka paliatywna w woj. pomorskim wg. stanu na dzień 24 lutego 2005”.

c) W piśmie do oddziałów Narodowego Funduszu zwrócił się o nadesłanie:

  • zestawienia nakładów przeznaczanych na opłacenie poszczególnych świadczeń w zakresie opieki paliatywnej w poszczególnych latach w okresie 1999 – 2005

  • zestawienia zawierającego koszty jednostkowe poszczególnych rodzai świadczeń w zakresie opieki paliatywnej lub widełki, w których mieściły się te ceny jednostkowe

  • zestawienia zakładów, z którymi podpisano umowy na poszczególne rodzaje świadczeń w zakresie opieki paliatywnej, a w szczególności na:

    • porady w poradniach medycyny paliatywnej

    • osobodni w opiece domowej

    • osobodni w oddziałach medycyny paliatywnej i hospicjach stacjonarnych

Odpowiedzi udzieliły niemal wszystkie Oddziały Funduszu – uzyskane w ten sposób materiały zostały wykorzystane przy opracowaniu materiałów zamieszczonych w pkt. 2 niniejszego Raportu.

 

Na prośbę Dyrektora Podkarpackiego Oddziału Narodowego Funduszu Zdrowia Konsultant Krajowy opracował analizę pt. „Opieka paliatywna w województwie podkarpackim na tle sytuacji opieki paliatywnej w kraju”. Propozycja uczestniczenia w weryfikacji kwalifikacji osób przewidzianych do wykonywania specjalistycznych świadczeń opieki paliatywnej w ofertach na rok 2006, zgłoszona oddziałowi Funduszu przez jednego z Konsultantów Wojewódzkich została odrzucona „z uwagi na przepisy o ochronie danych osobowych”.

6. liczba osób realizujących specjalizację z medycyny paliatywnej

Do chwili obecnej specjalizację w dziedzinie medycyny paliatywnej uzyskało blisko 100 lekarzy specjalistów.

7. sporządzanie opinii o potrzebach kadrowych 38

W chwili pisania sprawozdania organy rejestrowe Wojewodów i MZ wykazywały łącznie blisko 500 zakładów opieki, w których zarejestrowano jednostki lub chociaż komórki opieki paliatywnej, przy czym jednostki te działały w nieco ponad połowie powiatów. Przyjmując, że w każdej jednostce powinien być przynajmniej jeden lekarz, specjalista medycyny paliatywnej 39 oraz odpowiednia liczba przeszkolonych pielęgniarek, innych pracowników medycznych i niemedycznych oraz wolontariuszy – dla zapewnienia wymaganej obsady w istniejących i przewidzianych do utworzenia jednostkach opieki paliatywnej wymagane jest dokonanie radykalnych zmian w warunkach uzyskiwania kwalifikacji.

 

Dostępna 19 listopada 2005 lista Ministra Zdrowia zweryfikowanych jednostek prowadzących specjalizację uwzględniała 112 (89) miejsc szkoleniowych w 15 (12) jednostkach organizacyjnych prowadzących specjalizację w dziedzinie medycynie paliatywnej w 11 (10) woje-wództwach i 81 (52) miejsca szkoleniowe w 28 (21) jednostkach organizacyjnych prowadzących staże kierunkowe z dziedziny medycyny paliatywnej w 5 województwach 40.

8. Opinia o realizacji programu specjalizacji 41

Uważam, że program specjalizacji spełnia żądane wymagania a jego realizację oceniam pozytywnie

9. zabezpieczenie i prognoza zapotrzebowania na kursy niezbędne do realizacji specjalizacji z medycyny paliatywnej

Ze względu na niewystarczającą liczbę osób specjalizujących się oraz stały wzrost ilości jednostek opieki paliatywnej w większości województw zorganizowano kursy podstawowe dla lekarzy, pielęgniarek, pracowników medycznych i niemedycznych oraz wolontariuszy pracujących w jednostkach opieki paliatywnej. W chwili pisania sprawozdania brak było danych o ilości osób kończących te kursy. Bieżące informacje o terminach i programach kursów zamieszczano na stronie informacyjnej Konsultanta Krajowego 42.

10. sporządzanie opinii dotyczącej doskonalenia zawodowego 43 44 45

Dotychczasowa praktyka polegająca na przerzuceniu całych kosztów związanych z uzyskaniem kwalifikacji przez pracowników słabych fi-nansowo jednostek na samych zainteresowanych nie jest w stanie zapewnić właściwego poziomu kadr w wymaganym okresie czasu 46.

 

Określenie skali problemu oraz racjonalnych sposobów udzielania wsparcia koniecznym formom szkoleniowym i dokształcających powinno zostać rozwiązane w ramach Narodowego Planu Rozwoju Opieki Paliatywnej.

11. opiniowanie projektów aktów prawnych 47

W ramach realizacji uzgodnień z Ministrem Zdrowia opartych na zaleceniach zawartych w Rekomendacji UE – Konsultant Krajowy przekazał do Departamentu Polityki Zdrowotnej projekt Rozporządzenia MZ poszczególnych sprawie standardów dla poszczególnych świadczeń w opiece paliatywnej. Konsultant Krajowy nie posiada informacji nt. wprowadzenia projektu na ścieżkę legislacyjną.

 

Konsultant Krajowy opiniował przygotowany w Departamencie Polityki Zdrowotnej MZ opracowanie pt. „Organizacja opieki długoterminowej - Materiał na posiedzenie Komisji Zdrowia Sejmu RP w kwietniu 2005 r”. Przekazane dyr. Sobolewskiemu pismo zakończono stwierdzeniem w jego punkcie 6:

Uważam także, że podobnie jak został opracowany dokument „Organizacja opieki długoterminowej” powinien powstać oddzielny dokument „Organizacja opieki paliatywnej w ochronie zdrowia”.

Postulat ten jest zgodny z treścią pkt. 1., rozdziału 1. załącznika do Reko-mendacji Komitetu Ministrów Rady Europy: „Opieka paliatywna jest istotną częścią systemu opieki zdrowotnej” a następnie: „Zabezpieczenie jej rozwoju i funkcjonalnej integracji powinno być zawarte w strategiach państwa w zakresie ochrony zdrowia”.

 

Poważnym utrudnieniem było przesyłanie przeznaczonych do zaopiniowania dokumentów w ostatniej chwili – z pozostawieniem kilku-dniowego terminu na jej opracowanie, często wiele tygodni później niż data umieszczona na ich stronie tytułowej oraz praktyka przesyłania materiałów o różnej treści w tym samym czasie (NFZ).

12. wydawanie opinii o stosowanym postępowaniu diagnostycznym, leczniczym i pielęgnacyjnym 48

Konsultant Krajowy nie uczestniczył w wydawaniu ww. opinii.

13. opiniowanie wniosków o skierowanie pacjenta do przeprowadzenia leczenia lub badań diagnostycznych za granicą 49

Konsultant Krajowy nie uczestniczył w opiniowaniu ww. wniosków.

14. Inne dane wynikające z realizacji zadań Konsultanta Krajowego 50

W ciągu roku 51 zostało zmienione Rozporządzenie MZ stanowiące podstawę działania Konsultanta Krajowego 52.

15. Uwagi końcowe

W okresie od listopada ub. roku Konsultant Krajowy w dziedzinie medycyny paliatywnej przeprowadził:

  • wizytację 10 ośrodków oph w kraju,

  • współorganizował i uczestniczył w 5 szkoleniach ogólnopolskich z zakresu medycyny paliatywnej dla lekarzy rodzinnych z zakresu oph w Lublinie, Białymstoku, Szczecinie, Gdańsku i Kielcach,

  • uczestniczył w 5 konferencjach ogólnopolskich poświęconych medycynie paliatywnej,

  • powołał zespół ekspertów i przewodniczył opracowaniu wytycznych postępowania w opiece paliatywnej.

16. Wnioski

W świetle powyższego uważam, że dla dalszego rozwoju opieki paliatywnej niezbędne jest:

  • Stopniowe zmniejszanie dysproporcji w wysokości nakładów na świadczenia opieki paliatywnej, występujące dotychczas pomiędzy województwami, aż do ich wyrównania 53 oraz ujednolicenie stawek złotowych na poszczególne świadczenia.

  • Przystąpienie do opracowania "Narodowego Programu Opieki Paliatywnej" jako realizacji zaleceń zawartych w Rekomendacji Rec(2003)24 Komitetu Ministrów do państw członkowskich w sprawie organizacji opieki paliatywnej wraz z memorandum wyjaśniającym [Przyjętej przez Komitet Ministrów 12 listopada 2003 podczas 860go spotkania Ministrów Delegatów]

  • Przeprowadzenie zmian legislacyjnych w Ustawie o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, polega-jących na wyraźnym wyodrębnieniu opieki paliatywnej w art. 15 ust. 2 i przepisach opartych na tej ustawie, oddzielając ją od świadczeń pielęgnacyjnych i opiekuńczych. Zmiana jest uzasadniona charakterem opieki paliatywnej. Opieka paliatywna jest opieką specjalistyczną, a brak wyraźnego rozdzielenia opieki paliatywnej od długoterminowej (pielęgnacyjno-opiekuńczej) powoduje trudności w przestrzeganiu standardów, które są znacznie wyższe w opiece paliatywnej w porównaniu z opieką długoterminową, co odbija się na jakości świadczeń wobec umierających osób.

  • Umożliwienie Konsultantowi Krajowemu pasywnego dostępu do bazy Rejestru Zakładów Opieki Zdrowotnej MZ oraz bazy kontraktów NFZ w sposób pozwalający na stwierdzenie rozmieszczenie terytorialnego komórek organizacyjnych opieki paliatywnej oraz miejsc udzielania świadczeń – co może pozwolić na okresowe śledzenie dynamiki zmian dostępu do świadczeń oraz kwalifikacji osób wykonujących świadczenia.

Wszystkie dane i aktualne informacje dotyczące opieki paliatywnej umieszczane są sukcesywnie na stronie internetowej konsultanta kra-jowego w dziedzinie medycyny paliatywnej [www.opiekapaliatywna.org].

z wyrazami szacunku

Krystyna de Walden – Gałuszko

Konsultant Krajowy

w dziedzinie medycyny paliatywnej

Spis treści

1. ogólna ocena sytuacji opieki paliatywnej w kraju

2. dostępność do świadczeń opieki paliatywnej

3. kontrola wyposażenia jednostek opieki paliatywnej

4. kontrola realizacji kształcenia i doskonalenia zawodowego

5. informowanie organów administracji, podmiotów tworzących zakłady opieki i oddziałów Funduszu Zdrowia

6. liczba osób realizujących specjalizację z medycyny paliatywnej

7. sporządzanie opinii o potrzebach kadrowych

8. Opinia o realizacji programu specjalizacji

9. zabezpieczenie i prognoza zapotrzebowania na kursy niezbędne do realizacji specjalizacji z medycyny paliatywnej

10. sporządzanie opinii dotyczącej doskonalenia zawodowego

11. opiniowanie projektów aktów prawnych

12. wydawanie opinii o stosowanym postępowaniu diagnostycznym, leczniczym i pielęgnacyjnym

13. opiniowanie wniosków o skierowanie pacjenta do przeprowadzenia leczenia lub badań diagnostycznych za granicą

14. Inne dane wynikające z realizacji zadań Konsultanta Krajowego

15. Uwagi końcowe

16. Wnioski

1. Zgodnie z § 5 Rozporządzenie MZ z dnia 25 października 2002 r. w sprawie konsultantów krajowych i wojewódzkich (Dz.U.02.188.1582 ze zm.)

 

2. Zob. Art. 3 ust. 10 Ustawy z dnia 30 sierpnia 1991 r. o zakładach opieki zdrowotnej (Dz.U.91.91.408 ze zm.)

 

3. Zob. Rozporządzenie MZ z dnia 20 października 2005 r. w sprawie specjalizacji lekarzy i lekarzy dentystów (Dz.U.05.213.1779)

 

4. zob. Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U.04.210.2135 ze zm.) W uzasadnieniu do projektu zmiany ustawy o zmianie ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ustawy o cenach (zob.: http://www.mz.gov.pl/wwwfiles/ma_struktura/docs/4190.pdf) na str. 46, m. in. czytamy:

„Wyodrębniono wyraźnie w art. 15 ust. 2 opiekę paliatywną, oddzielając ją od świadczeń pielęgnacyjnych i opiekuńczych. Zmiana jest uzasadniona charakterem opieki paliatywnej. Opieka paliatywna jest opieką specjalistyczną. … Brak wyraźnego rozdzielenia opieki paliatywnej od długoterminowej (pielęgnacyjno-opiekuńczej) powoduje trudności w przestrzeganiu standardów, które są znacznie wyższe w opiece paliatywnej w porównaniu z opieką długoterminową, co odbija się na jakości świadczeń wobec umierających osób”.

5. Rekomendacja Rec(2003)24 Komitetu Ministrów do państw członkowskich w sprawie organizacji opieki paliatywnej wraz z memorandum wyjaśniającym (Przyjęta przez Komitet Ministrów 12 listopada 2003 podczas 860go spotkania Ministrów Delegatów)

 

6. Zgodnie z treścią pkt. 1 – 4 Rozdziału III (Regulacje prawne i organizacja) Załącznika do ww. Rekomendacji

1. Opieka paliatywna powinna być integralną częścią krajowego systemu opieki zdrowotnej i jako taka stanowić składową wszechstronnych planów ochrony zdrowia oraz wydzielonych programów dotyczących na przykład onkologii, chorych na AIDS oraz geriatrii.

 

2. Rządy powinny przeprowadzić badania określające zapotrzebowanie w zakresie: świadczeń w opiece paliatywnej, potrzeb edukacyjnych różnych grup personelu i szkolenia różnych grup zawodowych, z włączeniem wolontariuszy.

 

3. Bazując na badaniach określających potrzeby w zakresie opieki paliatywnej, krajowe i lokalne władze powinny zaprojektować i wprowadzić w życie wszechstronną i racjo-nalną strategię rozwoju opieki paliatywnej, w ścisłej współpracy z pracownikami ośrodków opieki paliatywnej, chorymi, ich rodzinami i ich przedstawicielami.

 

4. Jako część tej strategii rządy powinny rozpoznać prawne, ustawowe, społeczne, ekonomiczne, kulturowe, administracyjne i fizyczne bariery w dostępie do opieki paliatywnej. Inicjatywy i programy powinny być wprowadzane w celu zmniejszenia tych barier, które często są źródłem nierówności - ograniczeń w dostępie.

7. zob. Narodowy Plan Zdrowotny na lata 2004 - 2013, ogłoszony w komunikacie Ministra Zdrowia z dnia 30 kwietnia 2004 r.

Część V - Kierunki dalszych prac nad Narodowym Planem Zdrowotnym

pkt. 6 - Okres terminalny postępujących chorób przewlekłych

pkt. 6.2 Prace, które należy wykonać w celu uwzględnienia problemu w Narodowym Planie Zdrowotnym – str. 272

Aby uwzględnić problem w Narodowym Planie Zdrowotnym należy wykonać następujące zadania i prace:

  • wprowadzenie programu opieki paliatywnej jako odrębnego problemu … w Narodowym Planie Zdrowotnym.

8. zaprezentowany 28 września 2005 roku na spotkaniu Międzyresortowego Zespołu Koordynującego NPZ wstępny ramowy projekt Narodowego Programu Zdrowia na lata 2006-2015 nie wymienia opieki paliatywnej w żadnym z 19 celów operacyjnych. Projekt ogranicza się do sformułowania celu strategicznego i celów operacyjnych wraz z uzasadnieniem ich wyboru.

 

9. zob. § 5 ust. 3) ww Rozp.: „kontrola dostępności do świadczeń zdrowotnych;”

 

10. dane z Ministerstwa Zdrowia, wywiad z Michałem Sobolewskim z dn. 13.08.2004 , Warszawa

 

11. 273 wg.

• „Raport krajowy stanu aktualnego opieki paliatywnej na dzień 30 czerwca 2002 r”, Poznań – Gdańsk 2003 oraz

• Konsultant Krajowy w dziedzinie medycyny paliatywnej, „Spis jednostek opieki paliatywnej”, Gdańsk 2003

12. dane wg. Rejestru Zakładów Opieki Zdrowotnej (http://www.rejestrzoz.gov.pl >> statystyka >> organizacja i potencjał opieki zdrowotnej):

- województwo: <-- wszystkie -->

- jako poradnie / oddział / pracownia (rodzaje specjalności) przyjęto:

- 1180 Poradnia medycyny paliatywnej

- 2180 Hospicja domowe

- 2182 Dzienny ośrodek opieki paliatywnej lub hospicyjnej

- 4180 Oddział medycyny paliatywnej

- 5180 Hospicja stacjonarne

13. jw. http://www.rejestrzoz.gov.pl >> statystyka >> organizacja i potencjał opieki zdrowotnej:

- raport wg. stanu na dzień: 11.11.2005

- województwo: <-- wszystkie -->

- jako poradnie / oddział / pracownia (rodzaje specjalności) przyjęto jw.:

14. Rozporządzenie MZ z dnia 16 lipca 2004 r. w sprawie rejestru zakładów opieki zdrowotnej (Dz.U.04.169.1781)

 

15. wg. załącznika nr 1 do ww. Rozp. w jednostkach opieki paliatywnej rozróżniamy:

• 1180 Poradnia medycyny paliatywnej

• 2180 Hospicja domowe

• 2182 Dzienny ośrodek opieki paliatywnej lub hospicyjnej

• 4180 Oddział medycyny paliatywnej

• 5180 Hospicja stacjonarne

oraz odpowiadające im komórki organizacyjne danej specjalności wykonujące usługi na rzecz dzieci oznaczane kodem nieparzystym, o jeden wyższym niż właściwy kod dla komórki wykonującej usługi tej specjalności na rzecz pacjentów dorosłych.

16. wg. załącznika nr 4 do ww. Rozp. do jednostek opieki paliatywnej zaliczamy te, w których profilu występuje:

55 Medycyna paliatywna

 

Kody określająją podstawowe i szczegółowe dziedziny medycyny, o których mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 16 ust. 2 ustawy z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty (tekst jednolity Dz.U.02.21.204 ze zm.)

17. w trakcie analizy nie stwierdzono przydatności kodów wymienionych w załączniku nr 2 i 3 do ww. Rozp., a to „Rodzaju jednostek organizacyjnych zakładu” oraz „Funkcje zakła-dów opieki zdrowotnej” do prowadzonych analiz.

 

18. Korespondencja Konsultanta Krajowego z oddziałami Funduszu: zob. Internetowy Informator Konsultanta Krajowego (http://www.opiekapaliatywna.org)

 

19. dane na podstawie ww. korespondencji Konsultanta Krajowego z oddziałami Funduszu

 

20. zob. § 5 ust. 11) ww. Rozp.: „prognozowanie potrzeb zdrowotnych populacji w reprezentowanej dziedzinie;”

 

21. zob. § 5 ust. 1) ww. Rozp.: „inicjowanie prowadzenia badań epidemiologicznych na obszarze kraju oraz ocena metod i wyników tych badań;”

 

22. zob. „Raport krajowy stanu aktualnego opieki paliatywnej na dzień 30 czerwca 2002 r”, Poznań – Gdańsk 2002.

 

23. materiał przekazany Narodowemu Funduszowi Zdrowia 16.03.2005 – wyliczenie umożliwiające przygotowanie realizacji rozdz. III (Regulacje prawne i organizacja) Załącznika do Rekomendacji Rec(2003)24 Komitetu Ministrów dla państw członkowskich w sprawie organizacji opieki paliatywnej,

pkt. 2 (Rządy powinny przeprowadzić badania określające zapotrzebowanie w zakresie:

o świadczeń w opiece paliatywnej,

o potrzeb edukacyjnych różnych grup personelu,

o szkolenia różnych grup zawodowych z włączeniem wolontariuszy)

24. ilość zgonów z przyczyn chorób nowotworowych – 81.500 (1999 – Zakł. Epidemiologii Instytutu Onkologii w Warszawie) – tendencja wzrostowa

 

25. szacunek dr Jadwigi Pyszkowskiej, Konsultanta Wojewódzkiego w dziedzinie medycyny paliatywnej dla woj. opolskiego i śląskiego

 

26. wpływy z tytułu kontraktów z Kasami Chorych pokrywają 50 – 80% kosztów ponoszonych przez jednostki opieki paliatywnej – zob. „Raport o stanie opieki paliatywnej na dzień 30 czerwca 2002” – opr. na zlecenie Ministerstwa Zdrowia, Poznań – Gdańsk, 2003.

 

27. dane z oddziałów NFZ za rok 2004 zamykały się w granicach:

o min. 70 zł / dzień (min. 6,00 zł/pkt w oddziale małopolskim)

o max. 143 zł/dzień (max. 9,50 zł/pkt w oddziałach łódzkim i wielkopolskim)

28. dane jw.

o min. 96 zł / dzień (min. 6,40 zł/pkt w oddziałach opolskim, podlaskim, pomorskim, śląskim, zachodniopomorskim)

o max. 142,50 zł / dzień (max 9,50 zł/pkt w oddziałach łódzkim, świętokrzyskim i wielkopolskim)

29. dane jw.

o min. 19,48 zł / dzień (min. 4,87 zł/pkt w oddziałach mazowieckim, podlaskim, śląskim, świętokrzyskim, zachodniopomorskim)

o max. 38 zł / dzień (max. 9,50 zł/pkt w oddziale kujawsko-pomorskim)

30. dane jw.

o min. 27 zł / dzien (min. 4,50 zł/pkt w oddziale podlaskim)

o max 57 zł / dzień (max. 9,50 zł/pkt w oddziałach dolnośląskim, kujawsko-pomorskim, łódzkim, mazowieckim i wielkopolskim)

31. dane jw.

min 16 zł / poradę (min. 5,33 zł/pkt w oddziale opolskim i śląskim)

max 28,50 zł / poradę (max. 9,50 zł/pkt w oddziale lubuskim, mazowieckim, wielkopolskim i zachodniopomorskim)

32. 180 zł / dzień * 60 dni = 10 800 zł jako koszt opieki nad chorym * 20 – 25 tys. osób = 216 – 270 mln zł;

 

33. 50 zł / dzień * 60 dni = 3 000 zł jako koszt opieki nad chorym * 45 – 55 tys. osób = 135 – 165 mln zł

 

34. zob. § 5 ust. 4) ww. Rozp.: „kontrola wyposażenia zakładów opieki zdrowotnej w aparaturę i sprzęt medyczny, aparaturę analityczną oraz aparaturę do przygotowywania i bada-nia produktów leczniczych i kontrola ich efektywnego wykorzystania przy realizacji zadań dydaktycznych zgodnie z określonymi standardami;”

 

35. zob. § 5 ust. 2) ww. Rozp.: „przeprowadzanie kontroli zakładów opieki zdrowotnej dotyczącej realizacji kształcenia i doskonalenia zawodowego lekarzy, lekarzy stomatologów lekarzy dentystów, pielęgniarek i położnych, farmaceutów oraz osób wykonujących inne zawody medyczne w zakresie wynikającym z określonych programów kształcenia;”

 

36. zob. § 5 ust. 5) ww. Rozp.: „informowanie organów administracji rządowej, podmiotów tworzących zakłady opieki zdrowotnej i kas chorych oddziałów wojewódzkich Narodowego Funduszu Zdrowia o uchybieniach stwierdzonych w wyniku kontroli;”

 

37. zob. § 5 ust. 13) ww. Rozp.: „prowadzenie doradztwa w zakresie realizacji zadań wynikających z Narodowego Programu Zdrowia i innych programów polityki zdrowotnej;”

 

38. zob. § 5 ust. 6) ww. Rozp.: „sporządzanie opinii o potrzebach kadrowych w danej dziedzinie medycyny, farmacji oraz w innych dziedzinach mających zastosowanie w ochronie zdrowia na obszarze kraju na rok następny, w terminie do dnia 30 listopada każdego roku;”

 

39. zob. PROJEKT Rozporządzenia MZ w sprawie standardów udzielania świadczeń zdrowotnych i procedur medycznych z zakresu medycyny i opieki paliatywnej w zakładach opieki zdrowotnej.

 

40. wg. listy MZ dostępnej w Internecie 19 listopada br – stan na dzień 13 września 2005 (staże kierunkowe wg. stanu na dzień 4 marca 2005) - w nawiasach zamieszczono dane z listy MZ wg. stanu z dnia10 października 2003 r

 

41. zob. § 5 ust. 7) ww. Rozp.: „opiniowanie programów specjalizacji;”

 

42. zob. http://www.opiekapaliatywna.org

 

43. zob. § 5 ust. 9) ww. Rozp.: „sporządzanie opinii o realizacji szkolenia podyplomowego i specjalizacyjnego lekarzy, lekarzy stomatologów lekarzy dentystów, farmaceutów oraz osób wykonujących inne zawody medyczne, w zakresie wynikającym z określonego programu kształcenia oraz nadzór nad ich merytoryczną realizacją;”

 

44. zob. § 5 ust. 8) ww. Rozp.: „sporządzanie opinii dotyczącej doskonalenia zawodowego lekarzy, lekarzy stomatologów lekarzy dentystów, pielęgniarek i położnych, farmaceutów oraz osób wykonujących inne zawody medyczne;”

 

45. zob. § 5 ust. 10) ww. Rozp.: „wydawanie opinii i doradztwo w zakresie zadań realizowanych przez Centrum Egzaminów Medycznych oraz Centrum Kształcenia Podyplomowego Pielęgniarek i Położnych;”

 

46. Zgodnie z pkt. 2 Rozdziału III Załącznika do Rekomendacji :

2. Rządy powinny przeprowadzić badania określające zapotrzebowanie w zakresie: świadczeń w opiece paliatywnej, potrzeb edukacyjnych różnych grup personelu i szkolenia różnych grup zawodowych, z włączeniem wolontariuszy.

47. zob. § 5 ust. 12) ww. Rozp.: „na wniosek ministra właściwego do spraw zdrowia, opiniowanie pod względem merytorycznym oraz celowościowym projektów aktów prawnych;”

 

48. zob. § 5 ust. 14) wydawanie opinii o stosowanym postępowaniu diagnostycznym, leczniczym i pielęgnacyjnym w zakresie jego zgodności z aktualnym stanem wiedzy, z uwzględ-nieniem dostępności metod i środków;

 

49. zob. § 5 ust. 15) opiniowanie wniosków o skierowanie pacjenta do przeprowadzenia leczenia lub badań diagnostycznych za granicą w trybie określonym w przepisach odrębnych;

 

50. określonych w § 5 Rozporządzenia MZ w sprawie konsultantów krajowych i wojewódzkich:

 

51. Zob. (Dz.U.05.158.1333)

 

52. Rozporządzenie MZ z dnia 25 października 2002 r. w sprawie konsultantów krajowych i wojewódzkich (Dz.U.02.188.1582 ze zm.)

 

53. w nakładach przeliczonych na mieszkańca województwa, zwłaszcza przeznaczanych na opłacenie świadczeń specjalistycznej, paliatywnej opieki domowej

 

>> sprawozdanie Konsultanta Krajowego za rok 2005

Spis treści

1. ogólna ocena sytuacji opieki paliatywnej w kraju

2. dostępność do świadczeń opieki paliatywnej

3. kontrola wyposażenia jednostek opieki paliatywnej

4. kontrola realizacji kształcenia i doskonalenia zawodowego

5. informowanie organów administracji, podmiotów tworzących zakłady opieki i oddziałów Funduszu Zdrowia

6. liczba osób realizujących specjalizację z medycyny paliatywnej

7. sporządzanie opinii o potrzebach kadrowych

8. Opinia o realizacji programu specjalizacji

9. zabezpieczenie i prognoza zapotrzebowania na kursy niezbędne do realizacji specjalizacji z medycyny paliatywnej

10. sporządzanie opinii dotyczącej doskonalenia zawodowego

11. opiniowanie projektów aktów prawnych

12. wydawanie opinii o stosowanym postępowaniu diagnostycznym, leczniczym i pielęgnacyjnym

13. opiniowanie wniosków o skierowanie pacjenta do przeprowadzenia leczenia lub badań diagnostycznych za granicą

14. Inne dane wynikające z realizacji zadań Konsultanta Krajowego

15. Uwagi końcowe

16. Wnioski

[rozwinięcie treści bieżących informacji]  

powrót do: [planszy głównej]