SPRAWOZDANIA KONSULTANTÓW WOJEWÓDZKICH

ZA ROK 2004

województwo kujawsko-pomorskie

Andrzej Stachowiak

Konsultant Wojewódzki

w dziedzinie medycyny paliatywnej

dla województwa kujawsko-pomorskiego

Bydgoszcz, dnia 11.04.2005 r.

Sprawozdanie z działalności

jednostek hospicyjnych/paliatywnych

województwa kujawsko-pomorskiego

za rok 2004

W naszym województwie rocznie umiera blisko 5 tys. osób z powodu chorób nowotworowych. Szacuje się, że około 6-7 tys. osób rocznie wymaga opieki paliatywnej. Obecna liczba pacjentów objętych opieką paliatywną sięga około 4 000 osób.

I. Dostępność opieki paliatywnej
na terenie województwa kujawsko-pomorskiego.

1. Opieka domowa. Na podstawie zebranych danych za 2004 rok i wielkości kontraktu na 2005 rok należy stwierdzić, że w rozwoju opieki paliatywnej na terenie województwa kujawsko-pomorskiego zachodzą pozytywne zmiany. W porównaniu do roku 2004, w roku bieżącym przewidziano wyższe kontraktowanie świadczeń w opiece domowej (hospicjum domowe) o ok. 40%, co zapewni znaczącą poprawę w dostępie pacjentów do opieki domowej. W powiatach żnińskim, lipnowskim i radziejowskim pacjenci nie mieli dostępu do opieki paliatywnej zarówno domowej i stacjonarnej. W powiecie lipnowskim udało się stworzyć opiekę domową i zakontraktować usługi. W powiecie żnińskim pacjentów obejmie opieką zespół Domu Sue Ryder w Bydgoszczy. Aktualnie brakuje rozwiązania na opiekę w powiecie radziejowskim. W pozostałych powiatach dostępność do opieki paliatywnej domowej waha się w szerokim zakresie od 30% do 100%. Związane jest to z różnym stopniem rozwoju strukturalnego i organizacyjnego jednostek opieki paliatywnej. Najłatwiejszy dostęp do opieki paliatywnej mają pacjenci w dużych miastach województwa. Na terenach wiejskich opieka paliatywna nadal wymaga znaczących inwestycji w rozwój kwalifikowanej kadry medycznej i lokalnej infrastruktury.

2. Opieka domowa nad dziećmi. Wiele jednostek realizuje również opiekę paliatywną dla dzieci. W Toruniu działa wolnostojące Hospicjum dla dzieci prowadzone przez Fundację Nadzieja. Pozostałe jednostki opieki paliatywnej posiadają kontrakty na opiekę nad dziećmi z chorobami głównie onkologicznymi.
    
3. Opieka specjalistyczna nad pacjentami z chorobami przewlekłymi. Od dwóch lat rozszerzana jest opieka nad pacjentami w stanie wegetatywnym (apalicznymi) z powodu głębokiego uszkodzenia centralnego układu nerwowego w przebiegu różnych chorób przewlekłych, głównie naczyniowych. W 2005 roku Hospicjum Światło w Toruniu i Dom Sue Ryder w Bydgoszczy utworzyły Zakłady Opiekuńczo - Lecznicze w celu objęcia opieką pacjentów w ciężkim stanie. W Domu Sue Ryder w Bydgoszczy od 3 lat realizowane są u pacjentów z przewlekłą niewydolnością oddechową wielospecjalistyczne świadczenia z użyciem respiratorów. Tą formą opieki objęci są pacjenci zarówno dorośli jak i dzieci z chorobami przewlekłymi i postępującymi takimi jak: choroba Duchena, mukowiscydoza, kyfoskolioza, SLA itp. W tym zakresie potrzebne są dalsze inwestycje w postaci zakupów niezbędnego wysokospecjalistycznego sprzętu do opieki domowej głównie respiratorów, ssaków, pulsoksymmetrów itp. Koszty sprzętowe utworzenia jednego stanowiska domowego przekraczają 60 tys. złotych. W kolejce oczekuje ok. 20 pacjentów w naszym województwie. Z szacunków epidemiologicznych wynika, że w ciągu najbliższych lat liczba pacjentów będzie znacząco powiększać się.
    
4. Opieka stacjonarna. Dostęp do tej opieki stacjonarnej jest obecnie na dobrym poziomie. Pacjenci nie oczekują w kolejce na przyjęcie. Ze względów ekonomicznych i przyjęcia metody wskaźnikowej odnoszącej się do populacji mieszkańców w danym powiecie wystąpiono do poszczególnych jednostek o zmniejszenie liczby łóżek do kontraktowania przez NFZ. Największe zmniejszenie dotyczyło Oddziału Opieki Paliatywnej Szpitala w Inowrocławiu. Postulowałem o zmniejszenie Oddziału z 25 łóżek do 12 w roku 2005 (Jest to powrót do pierwotnego rozmiaru oddziału). Akceptowałem zwiększenie łóżek opieki paliatywnej w Oddziale stacjonarnym Hospicjum im. Ks. J. Popiełuszki z 8 do 11 łóżek. Oddział ten obejmuje znaczną liczbę pacjentów w opiece domowej oraz posiada odpowiednie zaplecze lokalowe a także wyszkoloną kadrę medyczną. Wiele oddziałów otrzymało warunkowe - głównie z powodu braku specjalistycznej kadry - pozwolenie na działalność. Warunkiem utrzymania kontraktowania w 2005 roku jest pilne uzupełnienie kadry medycznej. W trakcie bieżącego roku jednostki te będą sprawdzane pod względem jakości kadry medycznej.

2. Problemy w rozwoju opieki paliatywnej.
   Jednostki opieki paliatywnej borykają się z licznymi problemami związanymi z ubogą infrastrukturą, słabo wyszkoloną kadrą medyczną, brakiem odpowiedniego sprzętu rehabilitacyjnego potrzebnego do zastosowania w domu pacjenta oraz problemami ekonomicznymi. Pomimo znaczących wysiłków ze strony Dyrekcji Oddziału Narodowego Funduszu Zdrowia nadal w znaczący sposób limitowane są świadczenia z zakresu opieki paliatywnej, szczególnie domowej. Kolejny istotnym problemem jest brak standardów, jak i podstawowych mierników jakości świadczeń w opiece paliatywnej. Nieuregulowana jest kwestia finansowania edukacji personelu medycznego. Dzięki wysiłkom poszczególnych jednostek głównie Hospicjum „Światło”, „Nadzieja”, ks. Jerzego Popiełuszki a także Bydgoskiego Towarzystwa Opieki Paliatywnej istniej możliwość szkolenia kadry pielęgniarskiej. Niemniej nakłady na szkolenia są niewielkie i nie uwzględniają rosnących potrzeb. Szkolenie lekarzy odbywa się dzięki sponsorowaniu edukacji przez firmy farmaceutyczne.

II. Jakość opieki paliatywnej.

Dom Sue Ryder w Bydgoszczy w roku 2005 uzyskał certyfikat jakości ISO 9001:2000, który potwierdza wdrożenie systemu zarządzania jakością obejmującego: opiekę paliatywną, opiekę długoterminową, domowego leczenia respiratorem, psychoneurologię a także edukację i badania naukowe. Jest to pierwszy certyfikat jakości, przyznany ośrodkowi opieki paliatywnej w kraju.

III. Współpraca pomiędzy płatnikiem świadczeń zdrowotnych
i jednostkami opieki paliatywnej.

Współpraca z NFZ w ostatnim roku uległa jakościowej poprawie. Po raz pierwszy byłem proszony o opiniowanie w sprawie kształtu świadczeń w opiece paliatywnej dla całego województwa. Udało się przekonać płatnika, aby zwiększyć świadczenia w opiece domowej, gdyż one posiadają decydujące znaczenie o rozszerzaniu dostępu do opiek paliatywnej. Podobnie jak w większości krajów europejskich rozwój opieki domowej jest bardzo korzystny, również dla pacjenta, gdyż zmniejsza liczbę niepotrzebnych hospitalizacji. W województwie kujawsko-pomorskim przeznacza się ponad 4 zł w przeliczeniu na mieszkańca województwa na opiekę paliatywną, co daje jeden z najlepszych wyników w kraju. Z końcem roku płatnik przeznaczył dodatkowe środki na tzw. świadczenia ponadlimitowe. Poważnym zagrożeniem ekonomicznym dla jednostek opieki paliatywnej jest niska refundacja leczenia w oddziale medycyny paliatywnej. W roku 2004 refundacja osobodnia wyniosła 120-128 zł. Stanowiło to średnio 60% kosztów ponoszonych przez jednostki opieki paliatywnej. Nie udało się tej niekorzystnej refundacji zmienić podczas kontraktowania na rok 2005.

IV. Wspieranie infrastruktury opieki paliatywnej
ze środków unijnych i innych źródeł.

W roku 2004 z funduszu ZPORR udało się: wybudować Centrum Dzienne i zmodernizować wentylację oraz post mortem w 24 łóżkowym Oddziale Opieki Paliatywnej w Domu Sue Ryder. Wiele ośrodków niepublicznych kompensuje stratę z działalności operacyjnej korzystając z dotacji Kościoła, fundacji i towarzystw a także osób fizycznych. We wspieranie rozwoju opieki paliatywnej w niewielkim zakresie zaangażowane są samorządy lokalne.

V. Podsumowanie i wnioski.

Jestem przekonany, iż dotychczasowe dokonania jednostek opieki paliatywnej na trwałe wpisały się w system ochrony zdrowia i będą w niedalekiej przyszłości dynamicznie rozwijane. Nakłady na opiekę paliatywną należy jeszcze przez kilka lat znacząco podnosić, aby sprostać obecnym potrzebom oraz uwzględnić fakt starzenia się społeczeństwa i zwiększania się - w konsekwencji tego zjawiska - występowania chorób przewlekłych. Należ zwrócić również uwagę w programowaniu opieki długoterminowej na zjawiska socjologiczne, zmianę stylu życia, mniej liczne rodziny, pracę poza granicami kraju osób, które dotychczas opiekowały się bliskimi w podeszłym wieku. Nadrzędnym celem wielu społeczności w krajach europejskich jest szybkie rozwijanie opieki paliatywnej czego wyrazem jest akceptowanie przez większość państw rekomendacji Rady Europy z 2003 roku dotyczącej opieki paliatywnej. Kraje te obecnie wydają olbrzymie kwoty na projektowanie opieki paliatywnej i rozwój jej infrastruktury.

W Polsce - również w naszym regionie - nie prowadzi się badań studyjnych, aby opiekę paliatywną programować i efektywnie wspierać. Ze swej strony od lat proszę różne gremia samorządowe aby wykorzystać posiadane doświadczenie w organizowaniu opieki paliatywnej i stworzyć wieloletni spójny program zrównoważonego rozwoju opieki paliatywnej w oparciu o fundusze unijne oraz lokalnych środowisk. Dotychczasowy brak odzewu i zainteresowania ze strony władz samorządowych może budzić niepokój co do możliwości efektywnego rozwoju opieki paliatywnej.

Brak programu w tym względzie spowoduje w przyszłości bardzo nierównomierny rozwój, czego dowodem jest obecna sytuacja w dużych miastach kontrastująca z terenami wiejskimi. Potrzebny jest długofalowy program rozwoju opieki paliatywnej w kraju i województwie, stały system monitorowania potrzeb i jakości opieki oraz efektywności wydatkowanych funduszy.

Ostatnio podjęte zostały starania celem utworzenia w Bydgoszczy ośrodka im. Sue Ryder, którego zadaniem będzie między innymi prowadzenie edukacji i badań nad wdrażaniem nowoczesnych form opieki paliatywnej i długoterminowej. Istniej realna szansa na powstanie takiego ośrodka w roku 2006. Kolejnym niezbędnym krokiem byłoby tworzenie planów strategicznego rozwoju opieki paliatywnej na płaszczyźnie współpracy pomiędzy samorządem lokalnym, płatnikiem, towarzystwami naukowymi i konsultantem wojewódzkim oraz wspomnianym wyżej ośrodkiem. Pragnę wspomnieć, że przed rokiem 2000 istniała przy Wojewodzie Wojewódzka Rada Opieki Paliatywnej. Stworzenie wspólnej płaszczyzny do stałego kontaktowania się byłoby zgodne z ideą społeczeństwa obywatelskiego i wspomnianą Rekomendacją Rady Europy.

Z poważaniem

Andrzej Stachowiak

Konsultant Wojewódzki

w dziedzinie medycyny paliatywnej

dla województwa kujawsko-pomorskiego

>> sprawozdania konsultantów wojewódzkich za rok 2004

aktualizowano: 2006-10-18

informacje i komunikaty z: [2005] [2004 cz. 2] [2004 cz. 1] [2003]
powrót do: [planszy głównej]